Bernard Heesen

en de waanzin van de 19de eeuw

Bernard Heesen is zonder twijfel de meest barokke en eigenzinnige glaskunstenaar van Nederland. Hij toont recent werk dat is geïnspireerd door wat vaak ‘de lelijke tijd’ is genoemd: de tweede helft van de 19de eeuw met al zijn neostijlen.

Encyclopedische glasgewrochten

‘Blaas dit maar na!’, zei Bernard Heesen in 1997 tegen een team van de acht beste glasblazers van Bohemen, die met vragende blikken stonden te wachten op zijn instructies. Met ‘dit’ doelde Heesen op de waanzinnige gravures van kannen, vazen en arabesken uit een 19de-eeuwse encyclopedie die hij zojuist had aangeschaft. Het naslagwerk bood uitkomst op een moment dat zijn fascinatie voor het glas en glasblazen leek weg te ebben. Zijn omgang met het vloeibare glas was in de loop der jaren steeds makkelijker geworden en de grenzen van de technische mogelijkheden leken bereikt. Maar met zijn onlangs aangeschafte encyclopedie stuitte hij op een nieuwe inspiratiebron. ‘Het ene na het andere lelijke gewrocht werd met ongelofelijk veel plezier tot in details uitgevoerd’, aldus Heesen.

Zoektocht naar grenzen van de ornamentiek en lelijkheid

Vanaf dat moment vormden de 19de-eeuwse afbeeldingen het vertrekpunt van veel van zijn glas. Daarbij gaat het niet zozeer om het nabootsen an sich, het nablazen is eerder een strategie om tot vormen en objecten te komen die hij zelf nooit had kunnen verzinnen. Tijdens het blazen zoekt Heesen de grenzen van de ornamentiek en lelijkheid op. Hij creëert glas ‘zoals je het zou willen tegenkomen in paleizen en op rommelmarkten, glimmend en overdadig gedecoreerd’.

Waanzin van de 19de eeuw

De fascinatie van Heesen voor de ornamentiek van de 19de eeuw gaat overigens al verder terug. Sinds zijn vroege jeugd verzamelt hij encyclopedieën uit deze periode. Het is de tijd van de opkomende industrialisatie en de daarmee gepaard gaande massaproductie. Industrieel vervaardigde producten werden uitgevoerd in historische stijlen en zo ontstonden de neogotiek, het neoclassicisme, de neobarok en ga zo maar door. Stijlen die – destijds al – werden geassocieerd met slechte smaak. Het is ook om deze reden dat de tweede helft van de 19de eeuw vaak wordt aangeduid als ‘de lelijke tijd’. Maar in plaats van ‘lelijk’ spreekt Heesen liever over ‘waanzin’, de waanzin van de 19de eeuw.

Tentoonstelling

In de tentoonstelling in Rijksmuseum Twenthe draaide het om de invloed van de ‘waanzin van de 19de eeuw’ op het werk van Heesen. Al het glas in de tentoonstelling ging terug op 19de-eeuwse gravures en bijna al het getoonde werk was door Heesen speciaal voor dit project gemaakt. Levensgrote prints van de gravures en encyclopedieën uit Heesens eigen verzameling brengen zijn wereld tot leven. Vrijwel al het glaswerk is te koop. Informatie en prijzen vindt u bij de balie van de winkel.

Op maandagnacht 9 april was Bernard Heesen te gast in het radioprogramma "Nooit meer slapen" van de VPRO. Beluister hier het radiofragment.